¶ван Панасюк, Ларыса Панасюк, Уладзмр Яраховч. Палессе маё Луннецкае Палессе маё ЛуннецкаеIван Панасюк, Ларыса Панасюк, Уладзмр ЯраховчСветлай памяц нашай дарагой дачк Марыны прысвячаем«Палессе маё Луннецкае» даведнк, як дае шырокае яленне аб флоры фауне Луннеччыны, рэдкх жывёлах раслнах, якя знаходзяцца пад пагрозай зншчэньня занесены Чырвоную кнгу Беларус.Кнга разлчана на шырокае кола чытачо. Яна можа быць выкарыстана настанкам выхавачай вучэбнай рабоце, школьнкам розных узроста см, хто неабыякава ставцца да прыроды сваёй Радзмы, нашага Луннецкага Палесся. Прырода ахоныя тэрыторы Луннецкага раёнаАб атарыПанасюк ¶ван Аляксеевч. Нарадзся вёсцы Астрамечава Брэсцкага раёна. У 1965 годзе закончы 11 класа сярэдняй школы. З 1965 па 1981 гады настанча у Вялуцкай СШ, з 1981 па 1991 працава настанкам нямецкай мовы выхавацелем у Луннецкай школе-нтэрнаце. З 1992 года выкладае нямецкую мову СШ 2 г. Луннца.I. Да чытачаВсе мы дышим весёлой свободой,Измеряя земные пути,Благороднее дружбы с природойНичего на Земле не найти!В.С. РождественскийПаважаныя чытачы! Каротк даведнк аб прыродзе нашага роднага краю дае вам магчымасць паказаць тое, што яляе Луннецк раён у цяперашн час: якя рэчк працякаюць па нашых родных мясцнах, якя азёры вадасховшчы ёсць на нашай тэрыторы, што яляе сёння наша лясная гаспадарка, асушаныя земл, балоты, а самае галонае гэта нашы прыродаахоныя тэрыторы запаведнк заказнк. Вы даведаецеся таксама, якя жывёлы раслны знаходзяцца пад пагрозай зншчэння, так званыя жывёлы раслны з Чырвонай кнг Беларус . Некаторым з вас будзе цкава ведаць тапанмю (назвы) рэчак, азёр.У даведнку змешчаны гстарычныя звестк аб пачатку мелярацы Палесся канца XIX стагоддзя, а таксама аб працягу гэтых работ у 60 80 гады XX стагоддзя. Даведнк рэкамендаваны большай ступен вучням сярэдняга старэйшага школьнага зросту, класным кранкам для правядзення гутарак на тэму: Мой родны край... . Цкавым ён можа быць проста аматарам прыроды роднага краю. Ён можа быць выкарыстаны юным краязнацам, сапрадным сябрам прыроды для пашырэння свах веда аб малой Радзме Луннеччыне. Мы шмат чытаем кнг, вывучаем у школе геаграфю, батанку, заалогю. Глядзм тэлеперадачы аб раслнным жывёльным свеце далёкх заморскх кран нават кантынента, але вельм часта не заважаем хараства прыгажосц нашага роднага краю, не сведамляем, што расце побач з нашым домам, школай, якя раслны мы ведаем.Першая спроба напсання такой брашуры мае на мэце распасюджанне нфармацы аб прыродзе нашага краю. Берагчы нашу прыроду гэта значыць ведаць аб ёй як мага больш, расказваць ншым.Даведнк не прэтэндуе на навуковае абгрунтаванне, але будзе карысны для тых, хто шчыра любць свой край, хто дапамагае зберагчы яго прыроду непаторнай на догя гады, хто хоча пакнуць хараство тым, хто будзе жыць у 3-м тысячагоддз. Дэвз даведнка прачытай, раскажы малодшым, перадай ншым.Карыстаючыся дадзеным мне выпадкам, выказваю сваю шчырую дзячнасць усiм тым, хто разам са мною мае дачыненне да выхаду другога выдання нашай кнг: Луннецкаму раённаму Савету дэпутата, яго старшын Богдану Ягену Ягенавчу, а таксама нашым добраахвотным памочнкам Аляксандру ¶ванавчу Кока, ¶вану Альфрэдавчу Нне Барысане Трэгубавым, Аляксандру Палавчу Пракапчуку.¶ван Аляксеевч Панасюк, настанк СШ 2 г. Луннца. ¶¶. ПрадмоваПаважаны чытач, не спяшайся абыякава адкласц маленькую брашуру, якую зя у рук, уважлва прачытай яе. Атары яе кравался высакароднай мэтай звярнуць увагу нашых земляко да таго, што знаходзцца зусм блзка, не далёкх экзатычных кранах. У кнжцы апсаны мясцны блзкя знаёмыя. Блзкя не тольк па адлегласц, а блзкя сэрцам нашым. Тут жыл нашы продк. Не разбэшчаныя сучасным навукам, яны, аднак, ведал, што на зямл, якую яны апрацоваюць, будуць жыць х дзец, унук пранук, працавал на ёй, зыходзячы з гэтай простай мудрасц. Яны пакнул нам чыстую ваду, глебу, паветра лес. А якм м быць у будучым, залежыць сёння ад нас. Хачу нагадаць, што нашым раёне захавался краявды далёкай мнушчыны. Яшчэ канцы XIX стагоддзя Палессе адзначалася, як ункальны куток прыроды. Хто з нас не адчува пад нагам лесе мяккую мшаную посцлку, не схляся над кусцкам з чорным ягадам буяко, не дыха так знаёмы з дзяцнства водар багульнка?.. А наш позрк, кнуты далячынь, лав знаёмыя слуэты вольх, бярозы, хво. Кал пералчваць раслны, якя сустракаюцца нас у свам прыродным, а не паркавым выглядзе, чаму ж не згадаць калну звычайную, парэчку чорную, крушыну ломкую, разнастайныя асок, шабельнк, маннк, капытнк. Наогул, наш Палеск разназёл надзвычай багаты.Можа, давайце перастанем захапляцца тым, што мы бачым там, на Захадзе, а навучымся ганарыцца свам, што яшчэ не паспел разбурыць, асушыць, высечы атруцць? Паспрабуем зберагчы гэта для нашчадка. Адчуем сябе гаспадарам, возьмем на сябе вялкую адказнасць зберагчы тое, што можа з яляцца прадметам гонару нацы наша роднае Палессе, якое знаходзцца геаграфчным цэнтры Еропы. У прыродзе сё вельм разумна павязана: нельга захаваць журавны, кал знкнуць раслны, акаляючыя х, так званыя хваёва-кусцкавыя сфагнава-кусцкавыя супольнасц. Адвечныя спадарожнк клапатлвыя вартанк журавн багуновыя балоты, бярэзнк ды сасняк-чарнчнк.Паважаныя чытачы. Ад нас з вам патрэбна тольк адно: не шкодзць, аховаць прыродныя кладок ад самх сябе, гаспадарыць разумна. I тады лес, балота, поле будуць частаваць нас смачнай, духмянай, дыетычнай ягадай. Шаноныя дарослыя. Тое, якм паветрам мы дыхаем, якую ваду п ём, якя рэчывы глытаем разам з втамнам капусты, морквы, бульбы ншай гароднны, залежыць ад вас. Са школьнай праграмы мы засвол, што экалогя гэта навука аб узаемных адноснах чалавека прыроды. Зыходзячы з гэтых адносн, навакольнае асяроддзе можа спрыяць нашаму здарою або шкодзць яму. Навакольнае асяроддзе ключае сябе тое, чым мы дыхаем, тое, што мы п ём, тое, што скарыстоваем у ежу. За апошня 8 год рэзка знзлася выкарыстанне мнеральных угнаення, павялчылася прымяненне арганчных. Праводзцца кантроль за выхлапным газам атамабля. Наладжаны кантроль за трыманнем нтрата у кармавых раслнах. Больш жорсткм становцца кантроль над прадуктам харчавання гэта людзей тольк радуе, хаця праблем яшчэ гэтым накрунку шмат.Дапамажыце прыродзе залячыць раны, нанесеныя бязглуздасцю! Невычэрпнага багацця наша родная прырода не мае!Ларыса Канстанцнана Панасюк, настанца бялог СШ 2 г. Луннца. III. Геаграфчнае становшча раёна Тэрыторыя раёна Плошча раёна270815 га Плошча лясгаса144810 га Плошча лясо лясгаса110403 га Плошча паркавых лясо3611 га Плошча палянчых угоддзя26600 га Плошча курортнай зоны Белае возера 449 га Плошча прыродаахоных зон38211 га Плошча балот40000 га Плошча асушальных балот (зямель)77500 га Плошча зямель агракомплексу91924,5 га Плошча, пакрытая вадой6500 гаПлошча нашай вобласц складае 32,3 тысячы км2. Працягласць тэрыторы з захаду на сход 300 км, з поначы на подзень 166 км.Раён бы утвораны 15 студзеня 1940 года. Дарэчы, у студзен 2000 года раён адсвяткава свой 60-гадовы юблей. Плошча раёна складае 2,7 тысячы км2.Працягласць тэрыторы складае з захаду на сход 82 км, з подня на понач 66 км. На захадзе раён мяжуе з Пнскм, на подн са Столнскм, на поначы з Ганцавцкм раёнам Брэсцкай вобласц; на сходзе з Салгорскм раёнам Мнскай вобласц; на паднёвым усходзе з Жыткавцкм раёнам Гомельскай вобласц. Тэрыторыя раёна адмнстрацыйна падзелена на 11 сельскх Савета 1 гарадск Мкашэвчы. На 1 студзеня 2007 года раёне налчваецца 81 населены пункт. У сельскай мясцовасц пражывае 37951 жыхар; у горадзе Мкашэвчы 13841; у горадзе Луннец 23931. У цэлым у раёне гарадах пражывае 75723 жыхары. Тэрыторыя раёна знаходзцца зоне Беларускага Палесся. Самае высокае месца над узронем Балтыйскага мора 152 метры, самае нзкае 123 метра ля р. Случ.Горад Луннец знаходзцца на 52`11' паночнай шыраты 26`40' усходняй дагаты. На тэрыторы нашага раёна ёсць наступныя карысныя выкапн: грант, торф, пясок, глна, сапрапель. Сярэдняя тэмпература студзен 30`С, у лпен +18`С. За год у сярэднм выпадае 640 мм ападка. Вегетацыйны перыяд 205 сутак. IV. РэкПа тэрыторы нашага раёна працякаюць такя рэк: Прыпяць, Лань, Цна, Случ, Смердзь, Бобрык.Прыпяць лчыцца самай магутнай ракой у нашым раёне; яна ж з данх часо суднаходная. У назве рак ёсць некальк варыянта. У псьмовых крынцах да XIX стагоддзя раку часта называл Прыпець , што значыць са стараславянскага як нспадаючая , пакатая . Другое тлумачэнне вынкае са старажытна-рускага беларускага тэрмна прыпечь гэта значыць, пясчаны бераг, не пакрыты хмызняком. ¶, нарэшце, трэцяе тлумачэнне: раку старажытнасц называл Трыпяць 3х5 , што абазначае рэчка, якая мае 15 прытока.Прыгажуня Прыпяць нясе свае воды сухадоламу Дняпру па тэрыторы Беларус на працягу 500 км, а па тэрыторы нашага раёна каля 100 км. Плошча водазбору на тэрыторы Беларус займае 52,7 тысячы км2. Замярзае Прыпяць амаль адначасова па сёй дажын пачатку снежня; ускрываецца канцы сакавка. Ташчыня лёду ад 50 да 70 см. У рэчцы водзцца шчупак, галавель, акунь, плотка, гусцера, сом шмат ншых рыб.На рэчцы ёсць порты: Пнск, Мазыр, Тура, Петрыка, Нароля. Ад г. Мкашэвчы да р. Прыпяць пабудаваны суднаходны канал (7 км), прадпрыемства Грант адпраляе сваю прадукцыю розныя мясцны.Расказваючы пра рэк, нельга не спомнць пра х ролю жыцц чалавека, пачынаючы з самых данх часо. 3 гсторы вядома, што старажытныя людз сяллся на берагах рэк, азёра. Вада, як паветра, застаецца адным з трох галоных кампанента снавання чалавека на Зямл. Рэчка давала дае чалавеку ваду, рыбу; яна ж з яляецца крынцай зносн памж гарадам, народам, нават дзяржавам. Прыгажуня Прыпяць засёды была застаецца найлюбмейшым месцам адпачынку не тольк рыбалова-аматара, але многх жыхаро нашага горада раёна людзей, якя з яляюцца сапрадным сябрам прыроды. Прыпяць засёды вабць да сябе людзей сваёй непаторнасцю, хараством ва се поры года. Асаблва прыгожа тут у ма, кал сё пачынае квтнець, кал яшчэ да зыходу сонца можна паслухаць тысячы саланых трэля. Зачаровае чалавека прырода Прыпяцкага наваколля разнастайнасцю раслннага жывёльнага свету, як з яляецца неад емнай часткай адзнай матухны-прыроды . Непаторнасць краявда нашага краю спета многм паэтам псьменнкам. Памятаеце, як у Я. Коласа: Спакойна павольна, як у зачараваным сне, нясе Прыпяць сухадоламу Дняпру сваю багатую данну... .3 гадам, стагоддзям адносны чалавека да прыроды змянлся, не на яе карысць. XX стагоддзе нанесла страшэнны рон прыродзе нашай планеты. Не пазбегл гэтага здзеяння рэчк. Неабдуманая хуткасная мелярацыя Луннецкага Палесся нанесла таксама вялк рон навакольнаму асяроддзю, прыродзе. На месцах былых балот падымаюцца пылавыя буры, знкае вада калодзежах навакольных вёсак, згнул многя раслны, жывёлы птушк.У пачатку 80-х гадо вучоныя пачал задумвацца над праблемай аховы прыроды. На тэрыторы рэспублк, вобласц, нават нашага раёна пачал тварацца прыродаахоныя зоны, так званыя заказнк запаведнк. ¶х мэта абаранць нашу прыроду ад неразумнага зншчэння. Сёння, у пачатку 3-га тысячагоддзя, чалавек нарэшце пачынае разумець, што без навакольнага асяроддзя, без матухны-прыроды выжыць яму нельга, ён загне. Кольк адбылося свеце катаклзма з-за неразумнага гаспадарання чалавека!..Мы верым, што зямляне XXI стагоддзя зробяць усё, каб захаваць навакольнае асяроддзе, прыгажосць нашай прыроды на догя стагоддз, накраваць свае сучасныя тэхналог на абарону сяго жывога на Зямл.Другой па дажын ракой, якая працякае нашым раёне, лчыцца Лань. Яна з яляецца левым прытокам Прыпяц. Назва менавта славянскага паходжання, ад слова лань хутканог алень; магчымы друг варыянт liйnas з лтоскага балота . Рэчка з цхай павольнай плынню. Цячэ па тэрыторыях некалькх раёна, у тым лку Луннецкм. Бераг рэчк месца цхага адпачынку, рыбнай лол, яны адкрытыя, тарфянстыя. У 1985 годзе нашым раёне бы утвораны бялагчны заказнк рэспублканскага значэння Вусце Лан , аднак аб м размова пойдзе асобным раздзеле.Наступная рака нашага раёна Цна, адна з некалькх аднайменных рэчак на тэрыторы Беларус. У аснове назвы, вдавочна, ляжыць слова дэсная правая . Маецца таксама другое тлумачэнне: ад стараславянскага слова тьсьнь вузк . Яна з яляецца адной з самых забалочаных рэчак нашага раёна. Бераг сёння пакрыты хмызнякам. Цна мае пясчаныя бераг тольк на працягу ад в. Дзятлавчы да в. Дварэц. Дална да в. Велута нжэй в. Кажан-Гарадок не выражана. Самы вялк зровень палаводдзя у канцы сакавка. Плошча водазбору Прыпяцкм Палесс 1130 км2. Бераг рэчк ля вёсак Велута, Дзятлавчы, Дварэц, Цна, Кажан-Гарадок з яляюцца любмым месцам адпачынку жыхаро. Тут штогод праводзцца свята ¶вана Купалы ноч з 6 на 7 лпеня.Рака Случ левы прыток Прыпяц, працякае па тэрыторы Слуцкага, Салгорскага, Жыткавцкага Луннецкага раёна. Назва рак зята, вдавочна, ад стараславянскага слова Лука выгб, злучына, а сёння беларускае слова злуч , злучына абазначае злучэнне. У вусце рак дална верхнм цячэнн злваецца праз 6 км з далнай Прыпяц. Найвышэйшы зровень палаводдзя у канцы сакавка сярэдзне красавка. У мжрэччы прытока маюцца прыгожыя дубровы, якя вабяць да сябе людзей на адпачынак. На берагах таксама раскнулся маладыя дубровы. Бераг рэчк з яляюцца пастаянным мясцнам аматара рыбнай лол, фотааматара, а таксама турыстычнага адпачынку, месцам млавання прыгажосцю прыроды. Паабапал ёсць вельм разнастайны жывёльны раслнны свет. ¶ таму 1990 годзе, з мэтай захавання першародным стане прыроднага комплексу, тут бы створаны бялагчны заказнк рэспублканскага значэння Нзое Случы , плошча якога рона 3313 гектарам. У старажытныя часы людз плавл па рэчцы плыты, лавл рыбу, правл славянскя святы. Случ адна з прыгажэйшых рэчак нашага раёна.Рака Смердзь з яляецца таксама левым прытокам Прыпяц. Паходжанне назвы зыходзць, вдавочна, ад назвы-характарыстык смердзь гэта спецыфчны пах вады. Пачынаецца са злцця 2 канала ля вёск Чырвоная Воля. Дажыня рэчк 37 км. Пойма высокая, забалочаная, шырынёю 200 300 метра; шырыня рэчк ад 5 да 15 метра. Вадазбор 502 км2.Ёсць яшчэ адна рака нашым раёне гэта Бобрык, якая таксама з яляецца левым прытокам Прыпяц, працякае яна Ганцавцкм, Пнскм Луннецкм раёнах. Назва зыходзць, верагодна, ад месца засялення бабро . Бобрык з яляецца натуральнай мяжой памж Луннецкм Пнскм раёнам. Дажыня сёй рак вагаецца ад 109 да 112 км у розных крынцах. Выцякае з балоцстай мясцовасц. У 1976 годзе на Бобрыку Пнскм раёне створана вадасховшча Пагост , плошча 1,62 км2, глыбня 5,4 м, дамба-плацна 16,2 км.Валхва правы прыток рэчк Случ, пачынаецца Жыткавцкм раёне, вусце 5- км на падневы сход ад горада Мкашевчы.Выдранка (Дудрынка) правы прыток рэчк Смердзь, пачынаецца з возера Вулька (вёска Вулька ¶¶), вусце ля вёск Любачын. Рэчышча Выдранк яляе сабой канал.Люта правы прыток Лан, пачынаецца з абваднога канала (у верхнм цячэнн Петраэскай канавы) у 9,5 км на паночны сход ад веск Барсукова, вусце ля вёск Мокрава.У склад мелярацыйнай сетк раёна ваходзяць некальк канала, назавём х: Стнцк канал левы прыток Прыпяц, пачынаецца Жыткавцкм раёне, вусце знаходзцца 4 км на подзень ад вёск Стнца; Луннецк канал левы прыток Прыпяц, пачынаецца 10 км ад вёск Дзятлавчы, вусце знаходзцца 2 км на сход ад чыгуначнага маста праз раку Прыпяць; Валчанск канал правы прыток Выдранк, пачынаецца з меляратынай сстэмы 3,5 км на паднёвы захад ад вёск Вялкя Чучавчы, вусце знаходзцца 3,5 км на паднёвы захад ад вёск Вулька ¶¶; Галоны канал правы прыток Случы, пачынаецца Салгорскм раёне, вусце знаходзцца 2 км на паночны-захад ад вёск Маршчынавчы; Заазерск канал (Заазерская канава) левы прыток Галонага канала, пачынаецца Ганцавцкм раёне, вусце 11 км на паночны сход ад вёск Красная Воля (за межам раёна); Крынчная канава правы прыток канавы Плесы , пачынаецца Ганцавцкм раёне, вусце 7,5 км на паночны сход ад вёск Малыя Чучавчы; Канал Велута правы прыток Валчанскага канала, пачынаецца 4 км на паночны сход ад вёск Наваселк, вусце 3,5 км на сход ад вёск Велута; Чэрабасаск канал (Чэрабасаская канава) у яе ваходзць канава Маёнткавая, дажынёй 20 км, бяруць пачатак у аколцах вёск Барсукова, з вусцем на подзень вёск Намакрава.У раёне пабудаваны суднаходны канал Мкашэвцк як злучае раку Прыпяць з чыгуначнай станцыяй Стнца, дзе ёсць рачны порт Мкашэвчы, дажыня яго 7 км. Праходзць па забалочанай левабярэжнай пойме рак Прыпяць. Пабудаваны 1974 1978 гадах. Яго аснонае прызначэнне вываз прадукцы прадпрыемства Грант .Акрамя 6-ц значных рэк, на тэрыторы нашага раёна ёсць некальк малых: Стыр, Журавнная, Морач, Копанка ншыя, адны з якх яшчэ прыкметныя, другя знаходзяцца на мяжы знкнення.На некаторых геаграфчных картах захаваны назвы канала: Валчанск, Луннецк (Жылнскага), Стнцк, Собельск, Глухая Лань. V. Азёры, вадасховшчы, рыбгасУ нашым раёне ёсць 3 возеры: Белае, Чорнае Вулькаскае-¶¶.Возера Белае мае плошчу 22 гектары, дажыня 0,6 км, шырыня 0,4 км, максмальная глыбня 10 метра. Схлы пакрыт
Комментариев нет:
Отправить комментарий